KONU : Kadiköy/Khalkedon Kalintilari

5.8 1978 yılında; iki ilkokul öğrencisinin kendilerine bir mezarda şişe ve cam bardak parçalarını buldukları yer sorulduğunda 1m. genişlik ve 2,5 m. derinliğinde bir kanalın bulunduğu saptandı.Kadıköy Hasanpaşa mahallesi Uzunçayır caddesi ortasında yol boyunca açılan Belediye kanalizasyon inşaatı sırasında, uzun yan duvarlarından birisinin rastlantı sonucu açılmasıyla, ortaya çıkan Taş Levhalı mezar, Kaptan Hasan Paşa ilkokulunun 30m. ve kuzeybatısında  ve toprak seviyesinden 2.35 metre derinlikteydi..

Kadıköy Hasanpaşa'da bulunan Khalkedon nekropolü ile ilgili bilgi ve fotoğrafları bu girişten sonra yükleyeceğimi söylemeliyim.

Kaynak: Arkeoloji Sanat dergisinde Arkeolog Şeniz Atik'in kazı raporu, makalesi...

1- Khalkedon kentine ait Roma mezarlarının buluntu yerlerini gösterir kroki,Uzunçayır yolunda A ve B ile gösterilen mezarlar;

2- A Mezar planı

3- Mezar buluntu yerine ait, eski iki fotoğraf;

İçi tamamen su ve çamurla dolu mezar, yapı özellikleri bakımından M.S1. yüzyılın ortalarına tarihleniyordu..

Khalkedon/Kalkhedon nekropolü, daha önceki bulgulara göre Yeldeğirmeni tepesi üzerinde yer alır, kuzeyde de Çayırbaşı caddesine kadar uzanır ve Arkaik devirden Roma devri sonuna kadar devam eder.(Kaynak: N.Fıratlı,Die nekropole von Kalchedon. Festchrift Dörner (1978)s:58-59..Nekropolde daha öhce bulunan mezarlar, steller ve lahitler olmak üzere iki ana grupta toplanmaktadır. Steller arkaik ve klasik devir mezarlıklarında kullanılmakla beraber Hellenistik devirde daha da yaygın bir durumdadır. Daha çok Altıyol, Yeldeğirmeni ve Çayırbaşı arasında ve buranın batı yamacında bulunan steller erken Roma devrinne kadar kullanılmaya devam eder. Daha sonra 1976 yılında gene bir rastlantı sonucu açığa çıkan ve müze elemanlarınca yapılan bir kurtarma kazısıyla İstanbul Arkeoloji Müzesine kazandırılan bir grup lahit, nekropolün M.S2.yüzyılın ilk yarısından 3. yüzyılın sonuna kadar olan olan bir devrini açıklığa kavuşturur. Bu devirde nekropol Yeldeğirmeni tepesinin doğu eteklerine yani bugün Söğütlüçeşme Camii'nden Şair Sururi sokağa kadar uzanan bir alana yayılmış olup,(Yukarıdaki krokiye bakınız) lahit tipi mezarların oluşturduğu bir açık hava nekropolü durumundadır. Nekropolün bu kesiminde iki adet taş levhalardan yapılmış olmalarına karşın Söğütlüçeşmedekiler daha geç dönemlere ait olup, içlerindeki buluntulara göre M.S2. yüzyılın  ortalarından öncesine ait olamıyorlar.

Khalkedon/Kalkhedon  nekropolü iiçin şimdiye kadar açığa çıkan şimdiye kadar açığa çıkan bulguların bir değerlendirilmesi yapılmış, fakat erken 2. yy, başlarına kadar 100 yıllık bir zamana açılık getirilememişti.

Kadıköy Hasanpaşa Mahallesinde bulunan bu iki mezarın önemi şudur ki;

Söğütlüçeşme nekropolünde bugüne dek 1.yy. mezarlarına rstlanmadığına göre, Hasanpaşa mezarları ise kesin olarak MS 1. yy. a tarihlenebildiğine göre, Khalkedon nekropolünün 1. yy.a ait mezarlarının daha doğuya doğru kaydırılmış olarak Hasanpaşa mevkiinde yer aldıkları anlaşılmakta ve bu devirde taş levhalı mezar tipinin kullanıldığı da saptanmış bulunmaktadır. (A.mezarının kazısı sırasında Özellikle Kaptan Hasanpaşa ilkokulunun temel kazısı sırasında mahalle sakinleri çok sayıda buna benzer mezar çıkarıldığını belirtmişler)

Fakat Yeldeğirmeni Tepesinin güney ve doğu eteklerinde Söğütlüçeşme ve Kurbağalıdere Caddeleri boyunca youn olarak devam eden bu nekropolün neden Khalkedon'dan bu kadar uzakta yer aldığı sorusunun cevabı ise ilerki arkeolojik çalışmalar açıklığa kavuşturacaktır..

Şeniz Atik Arkeoloji ve Sanat dergisindeki bu makalesini 1978 yılında yazmış, aradan geçen 30 sene boyunca o çıkan materyallerin büyük bir kısmı, malzemesiyle, bilgisiyle İstanbul Arkeoloji Müzesi Kadıköy bölümünde, ama araştırmalara ne oldu? O araştırılan, bulunan mezarların yerleri ne oldu? Üstleri kapatıldıktan sonra teşhir edilmeyecekler mi? Yeni nesiller Eski Kadıköy kentinden kalanları izleyemeyecekler mi? Araştırma ve kazılar ne zaman, nasıl başlayacak?   Kadıköy'ün altında büyük bir tarih duruyor..

Ve böyle giderse de; öylece duracak mı, yoksa böylesine önemli  bir  arkeolojik yerleşimin tarihi eksik ve tamamlanabilir verileriyle de olsa aydınlatılabilecek mi?