PIRI REIS
Denizciligi , Akdeniz’de korsanlik yapan amcasi Kemal Reis in yaninda ögrenen,
1511 de amcasinin ölümüne kadar kaptan olarak bir çok deniz akinlarina katilan ve tamaminda muzaffer olan, Türk denizciliginin yüz aki olan,
Bir rivayete göre (ki benim görüsüme göre de dogrudur) rüsvet vermemek için kellesini veren Piri Reis in yasami beni daima heyecanlandirmistir.
PIRI REIS
Piri Reis’in dogum tarihi kesin olarak bilinmiyor. 1465-1470 arasinda Gelibolu'da dogdu. Asil adi Muhiddin Pirî'dir. Karamanli Haci Ali Mehmed'in oglu ve ünlü Osmanli denizcisi Kemal Reis'in yegenidir.
Akdeniz de korsanlik yapmakta olan amcasinin yaninda yaklasik 1481'den sonra denize açildi. 1487'de onunla birlikte Ispanya'daki Müslümanlar'in yardimina gitti. 1491-1493 arasinda Sicilya, Sardunya, Korsika adalarina ve güney Fransa kiyilarina yapilan akinlara katildi. Amcasiyla birlikte Osmanli Devleti'nin hizmetine girerek 1499-1502 Osmanli-Venedik Savasi'nda bir savas gemisinde kaptanlik yapti. 1511'de amcasinin ölümü üzerine Gelibolu'ya çekilerek Kitab-i Bahriye ( Denizcilik Kitabi) üzerinde çalisti ve 1513'te bir dünya haritasi çizdi.
Büyük bir denizci oldugu kadar büyük bir haritaci olan Pirî Reis, korsanlik günlerinden baslayarak gezip gördügü yerleri yabanci kaynaklardan da yararlanarak tarihi ve cografi özellikleriyle birlikte kitabinda anlatmis ve haritalarini çizmistir. Kitab-i Bahriye'nin nazimla yazilan ve denizcilikle ilgili tüm bilgilerin toplandigi baslangiç bölümünde, genel açiklamalardan sonra Ege ve Akdeniz adalari tanitilarak, denizle ilgili gözlem ve deneyim önemi vurgulanir. Firtina, rüzgâr çesitleri, pusula ve haritanin tanimindan sonra dünyayi kaplayan denizler ve karalarin orani belirtilir. Portekizliler'in denizcilikteki ilerlemeleri ve kesifleri, Çin Denizi, Hint Okyanusu, Akdeniz ve Ege Denizi'ndeki rüzgârlar, Basra Körfezi, Atlas Okyanusu ayrintili biçimde anlatilir. Düz yazi ile anlatimin basladigi haritali bölüm asil metni olusturur. Bu bölümde Çanakkale Bogazi'ndan baslayarak Ege Denizi kiyi ve adalari, Adriyatik denizi kiyilari, Bati Italya, Güney Fransa, Dogu Ispanya kiyilariyla çevresindeki adalara iliskin tarihi, cografi bilgiler verilerek kuzey Afrika kiyilari, Filistin, Suriye, Kibris ve Anadolu kiyilari izlenerek Marmaris'te tüm Akdeniz'in havzasi noktalanir. 1513'te çizdigi ilk haritasinda Kristof Kolomb'un 1498'de çizdigi Amerika haritasindan, Portekiz ve Arap haritalarindan yararlandigini belirtir. Elde kalan parçasi Avrupa ve Afrika'nin bati kiyilariyla Atlas Okyanusunu, Antil Adalarini, Orta ve Güney Amerika'yi gösterir. 1528'de çizdigi ikinci haritasindan günümüze kalan parça, büyük bir dünya haritasinin kuzey bati kösesi olup Atlas Okyanusu'nun kuzeyini, kuzey ve orta Amerika'nin yeni kesfedilmis kiyilarini ve Grönland'dan Florida'ya uzanan kiyi seridini içerir. Adalar ve kiyilar son kesiflere dayali olarak daha dogru çizilidir. Kesfedilmeyen yerler ise b eyaz birakilarak, bilinmedigi için çizilmedigi belirtilir. Ilk haritadan daha büyük ölçekli ve geliskin olan ikincisi, teknik olarak döneminin en ileri örnegidir.
Basra'da iken Portekiz donanmalarinin Basra Körfezine girecegini haber alinca üç kadirga ile denize açilmis fakat gemilerinden birisi Bahreyn adalari yakininda parçalanarak batmistir. Pîri Reis'in bu geri çekilisi ve Basra'daki donanmayi amiralsiz birakilisi onu çekemeyenlerin elinde iyi bir koz olmustur. Misir Valisi tarafindan aleyhine bir raporla Kanuni'ye sikayet edilmis ve bu sikayet üzerine, donanmayi düsman tecavüzü karsisinda müdafaasiz birakip vazifeyi yerine getiremeyerek d evlet otoritesine gölge düsmesine yol açmaktan dolayi Kanuni'nin emriyle Misir Divaninda 1554'te boynu vurulmustur...
Bir rivayete göre de;
1552'de çiktigi ikinci seferin son duragi Basra'da, tamire ve dinlenmeye muhtaç donanmayi birakip ganimet yüklü üç gemi ile Misir'a döndügü için, burada hapsedildi. Donanmayi Basra'da birakmasi, Basra valisi Kubat Pasa'ya ganimetten istedigi haraci vermemesi, Misir Beylerbeyi Mehmet Pasa'nin politik hirsi yüzünden 1554'te hizmette kusurla suçlandi ve idam edildi.
Piri reis in ünlü haritasi Gelibolu daki heykeli
Limandaki Piri Reis aniti